Co dzieje się z masą ciała po odstawieniu leczenia otyłości?

Badanie STEP 1 extension (Wilding i in., NEJM 2021) wykazało, że po zakończeniu rocznego leczenia semaglutydm pacjenci stopniowo odzyskiwali część utraconych kilogramów. W ciągu roku od odstawienia leku odzyskano średnio około dwóch trzecich zredukowanej masy ciała. To nie oznacza, że leczenie jest nieskuteczne. To pokazuje, że otyłość jest chorobą przewlekłą, a nie problemem do jednorazowego rozwiązania. Decyzję o kontynuacji, odstawieniu lub modyfikacji terapii podejmuje lekarz, indywidualnie, po ocenie korzyści i ryzyka.

Otyłość jako choroba przewlekła: dlaczego masa ciała wraca

Otyłość jest uznawana przez WHO i większość towarzystw naukowych za chorobę przewlekłą o złożonej etiologii. Dotyczy ona nawyków żywieniowych, ale też mechanizmów biologicznych: hormonalnych i neurologicznych, regulujących apetyt, odczuwanie głodu i sytości oraz metabolizm.

Kiedy masa ciała spada, organizm uruchamia mechanizmy obronne: zwiększa wydzielanie hormonów głodu (greliny), zmniejsza wydzielanie hormonów sytości (leptyny) i zwalnia metabolizm. Te procesy nie są objawem słabości woli pacjenta. To biologiczna odpowiedź na deficyt energetyczny, silniejsza i trwalsza, niż powszechnie się sądzi.

Leki GLP-1 częściowo „wyciszają” te mechanizmy. Po ich odstawieniu mogą one powrócić do stanu sprzed leczenia, co sprzyja odbudowie masy ciała.

Dane z badania STEP 1 extension: co zaobserwowano

Badanie STEP 1 extension to kontynuacja obserwacji pacjentów, którzy po 68 tygodniach leczenia semaglutydm (2,4 mg) odstawili lek i przez kolejny rok stosowali tylko zmodyfikowany styl życia. Kluczowe wyniki (zweryfikuj aktualne dane w publikacji: doi:10.1056/NEJMoa2032183):

• po zakończeniu aktywnego leczenia masa ciała zaczęła wzrastać stopniowo w ciągu kolejnych miesięcy
• wiele efektów metabolicznych osiągniętych podczas leczenia (m.in. poprawa ciśnienia krwi, profilu lipidowego) osłabło po odstawieniu leku
• pacjenci, którzy po zakończeniu leczenia kontynuowali interwencję dotyczącą stylu życia, odnotowali wolniejszy przyrost masy ciała

Badanie to potwierdza, że semaglutyd, podobnie jak wiele leków stosowanych w chorobach przewlekłych, działa, gdy jest stosowany. To nie wada leku, lecz cecha choroby, którą leczy.

Mechanizm biologiczny: dlaczego mózg „broni” wyższej masy

Ośrodkowy układ nerwowy traktuje zredukowaną masę ciała jako stan niedoboru i aktywuje mechanizmy mające go skorygować. Wśród nich:

• zwiększona produkcja greliny (hormon głodu), utrzymująca się długo po zakończeniu diety
• zmniejszona wrażliwość na sygnały sytości z jelit
• spowolniony metabolizm spoczynkowy: organizm „oszczędza” energię

Leki agonistów GLP-1 działają na te mechanizmy, tłumiąc sygnały głodu i wspomagając uczucie sytości. Po ich odstawieniu mechanizmy te mogą powrócić. To główna przyczyna opisywanego wzrostu masy po zakończeniu terapii.

Co to oznacza dla planowania leczenia

Dane z badań klinicznych sugerują, że leczenie farmakologiczne otyłości, podobnie jak leczenie nadciśnienia czy cukrzycy, może wymagać długoterminowego podejścia. Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent musi przyjmować leki bezterminowo. Lekarz ocenia indywidualnie:

• osiągnięte efekty zdrowotne (masę ciała, ale też parametry metaboliczne i ryzyko sercowo-naczyniowe)
• tolerancję i bezpieczeństwo długoterminowego stosowania
• motywację i możliwości pacjenta w zakresie zmiany stylu życia
• dostępność i refundację leczenia

Plan dalszego postępowania po odstawieniu leku powinien być ustalony z lekarzem prowadzącym przed zakończeniem terapii, nie spontanicznie ani na podstawie artykułów w internecie.

Modyfikacja stylu życia jako element długoterminowego podejścia

Dane z badania STEP 1 extension wskazują, że pacjenci kontynuujący wsparcie w zakresie stylu życia po odstawieniu leku mieli wolniejszy przyrost masy ciała. Aktywność fizyczna, zbilansowana dieta i regularne kontakty ze specjalistą mogą być wsparciem po zakończeniu farmakoterapii, ale nie zastępują oceny klinicznej. Indywidualny plan działania ustala lekarz.

Objawy wymagające kontaktu z lekarzem po odstawieniu leku

Jak lekarz planuje kontynuację lub zakończenie terapii

Decyzja o tym, co dzieje się po zakończeniu aktywnej fazy leczenia otyłości, jest jedną z ważniejszych w tej terapii. Lekarz ocenia Twój postęp, ryzyko i możliwości i omawia z Tobą dalszy plan. Nie odstawiaj leków bez konsultacji.

Jeśli prowadzisz lub rozważasz leczenie otyłości i chcesz omówić długoterminowe podejście, możesz umówić się na teleporadę online.

Umów konsultację w zakresie prowadzenia leczenia otyłości online: lekarz oceni Twoją sytuację indywidualnie.

Autor artykułu

Joanna Krowicka

Nazywam się Joanna Krowicka. Ukończyłam kierunek lekarski na Gdańskim Uniwersytecie Medycznym, a doświadczenie zdobywałam m.in. na chirurgii ogólnej, SOR i w poradniach POZ. Od ponad 2 lat pracuję w telemedycynie, rozwijam się w kierunku obesitologii i medycyny regeneracyjnej, a w konsultacjach stawiam na bezpieczeństwo i konkret.

Dołącz do dyskusji