Bezsenność: dlaczego nie zaczynać od tabletki na sen?

Przewlekła bezsenność to kwestia złego nastroju następnego dnia. Może obniżać funkcje poznawcze, odporność i jakość życia. Ale odpowiedź na ten problem nie zawsze zaczyna się od tabletki nasennej. Europejskie wytyczne dotyczące bezsenności (European Insomnia Guideline) wskazują terapię poznawczo-behawioralną (CBT-I) jako leczenie pierwszego wyboru u dorosłych z przewlekłą bezsennością. Leki nasenne stosuje się zwykle krótkoterminowo, do 4 tygodni. To lekarz ocenia, jakie postępowanie jest właściwe w Twojej sytuacji.

Jedna zła noc a przewlekła bezsenność: ważna różnica

Kłopoty ze snem zdarzają się każdemu: po stresującym dniu, przy zmianie strefy czasowej, w trudnym życiowym momencie. To normalne i zwykle przemija samoistnie.

Bezsenność przewlekłą rozpoznaje się, gdy trudności ze snem (zasypianiem, utrzymaniem snu lub wstawaniem za wcześnie) trwają co najmniej 3 noce w tygodniu przez minimum 3 miesiące i powodują problemy w ciągu dnia: zmęczenie, trudności z koncentracją, drażliwość. Przy takiej definicji bezsenność dotyczy szacunkowo kilku do kilkunastu procent dorosłej populacji.

To właśnie tej grupie badania i wytyczne poświęcają szczególną uwagę i właśnie tu CBT-I pokazuje swoją skuteczność.

Dlaczego przyczyna bezsenności ma znaczenie

Bezsenność rzadko istnieje w próżni. Często towarzyszy jej:

• lęk i zaburzenia nastroju
• ból przewlekły
• bezdech senny (obturacyjny): który sam w sobie nie jest bezsennością, ale ją naśladuje
• stosowanie substancji (alkohol, kofeina w nadmiarze, niektóre leki)
• zaburzone nawyki związane ze snem i środowisko sypialni

Tabletka nasenna adresuje objaw, trudność ze snem, ale nie jej przyczynę. Jeśli przyczyną jest lęk, bezdech lub przewlekły ból, same leki mogą nie rozwiązać problemu, a długotrwałe ich stosowanie wiąże się z ryzykiem uzależnienia i innych działań niepożądanych.

Terapia poznawczo-behawioralna bezsenności (CBT-I): dlaczego jest pierwszym wyborem

CBT-I to zestaw technik, które zmieniają sposób myślenia o śnie i nawyki z nim związane. Europejskie wytyczne wskazują na jej przewagę nad farmakoterapią jako metody pierwszego wyboru, ponieważ:

• jest skuteczna u dużego odsetka pacjentów z przewlekłą bezsennością
• efekty utrzymują się po zakończeniu terapii, w odróżnieniu od leków, których działanie ustaje po odstawieniu
• nie niesie ryzyka uzależnienia ani działań niepożądanych typowych dla leków nasennych

CBT-I obejmuje techniki takie jak ograniczenie czasu w łóżku (sleep restriction), kontrola bodźców, higiena snu i praca nad myślami katastrofizującymi dotyczącymi snu. Terapia prowadzona jest przez psychologa lub terapeutę, a w wielu krajach dostępna jest też w formie cyfrowej (dCBT-I).

Rola leków nasennych: kiedy i na jak długo

Leki stosowane w bezsenności (benzodiazepiny, leki Z-generacji, melatonina, leki przeciwdepresyjne w małych dawkach) mają swoje miejsce w leczeniu, ale jest to miejsce uzupełniające, nie pierwszoplanowe. European Insomnia Guideline wskazuje na stosowanie ich zwykle przez nie więcej niż 4 tygodnie, po ocenie korzyści i ryzyka przez lekarza.

Artykuł ten nie jest wskazówką do samodzielnego stosowania leków nasennych ani do zmiany dawkowania. Decyzję o leczeniu farmakologicznym i jego długości podejmuje wyłącznie lekarz.

Ryzyko długotrwałego stosowania leków nasennych

Regularne stosowanie leków nasennych przez wiele tygodni lub miesięcy poza krótkim zalecanym okresem wiąże się z ryzykiem:

• tolerancji: stopniowego zmniejszania się efektu i konieczności zwiększania dawki
• uzależnienia fizycznego i psychicznego
• objawów odstawiennych (trudności ze snem mogą się nasilić po przerwaniu leczenia)
• senności i zaburzeń koncentracji w ciągu dnia, zwiększonego ryzyka wypadków
• u osób starszych: upadków i zaburzeń pamięci

To nie znaczy, że leki nasenne są złe. Znaczy, że ich stosowanie wymaga nadzoru lekarskiego i określonych ram czasowych.

Kiedy szukać pomocy medycznej

Rozmowa z lekarzem jako punkt wyjścia

Jeśli masz trudności ze snem i chcesz porozmawiać o tym, co możesz zrobić, bez automatycznego sięgania po receptę na tabletkę nasenną, możesz umówić konsultację online. Lekarz oceni Twój problem i omówi z Tobą opcje, w tym skierowanie do terapeuty CBT-I.

Umów konsultację i omów problem bezsenności z lekarzem online: lekarz oceni sytuację i zaproponuje odpowiednie postępowanie.

Autor artykułu

Joanna Krowicka

Nazywam się Joanna Krowicka. Ukończyłam kierunek lekarski na Gdańskim Uniwersytecie Medycznym, a doświadczenie zdobywałam m.in. na chirurgii ogólnej, SOR i w poradniach POZ. Od ponad 2 lat pracuję w telemedycynie, rozwijam się w kierunku obesitologii i medycyny regeneracyjnej, a w konsultacjach stawiam na bezpieczeństwo i konkret.

Dołącz do dyskusji